100 år siden Litauen ble erklært uavhengig

100 år siden Litauen ble erklært uavhengig

 

 

Litauere er nest største innvandrergruppe i Norge. I enkelte kommuner er det innvandrergruppe nummer en. Det er 37 638 folkeregistrerte litauere i Norge. Den 16. februar i år er nøyaktig 100 år siden Litauen ble erklært uavhengig. Litauens uavhengighetserklæring ble besluttet og signert av 20 utvalgte underskrivere på Vilnius konferansen. Landet gjennomgikk 120 års okkupasjon fra Tsar-Russland, mens før okkupasjonen var Litauen den største staten i Europa.

 

I 1917, kun ett år etter uavhengighetserklæring, ble Litauen invadert av nylig etablerte Bolsjevik Russland. Litauen måtte fort danne et militærvesen. Dessuten måtte landet motstå angrep fra Bermondt-Avalov tropper, samt kjempe mot polakker som okkuperte hovedstaden Vilnius. Etter flere kamp om uavhengighet fikk Litauen raskt opprette et banksystem og etablere en sterk valuta, Litas. Landet fikk blant annet utføre jordreformen, utarbeide grunnloven, opprette utdanningssystemet og åpne universitetet. Industri og andre for statens eksistens nødvendige offentlige etater ble etablert. Allerede i 1918, samme år som Litauen ble erklært uavhengig, fikk kvinner stemmerett. I 1926 var det til og med noen kandidater til president valgkamp. Hovedstaden Kaunas ble til en moderne arkitektonisk Art deco by.

 

Gleden av å være selvstendig varte dessverre ikke så lenge for litauere. Sovjetunionen førte sine militærstyrker inn i landet i 1940. Prisen litauere betalte for sin frihet var høy. Offentlige tjenestemenn, soldater, samfunnsaktive og intellektuelle personer ble satt i fengsel, fraktet til Sibir. Litauen ble en kort stund okkupert av Nazi-Tyskland før Sovjetunionen kom tilbake på banen og forble lenge i Litauen denne gangen. I perioden etter krigen, da hele verden feiret slutten på den, krig fant fortsatt sted i Litauen, nasjonen kjempet mot terror fra okkupanter.

 

20 500 partisaner omkom i skoger, 148 000 ble fengslet (36 000 døde). 132 000 personer (hvorav 32 300 var barn) ble tvagsflyttet til diverse konsentrasjonsleir og Sibir. 28 000 personer døde i Sibir. Dissidentisk motstandsbevegelse pågikk under hele okkupasjonsperioden. Okkupasjonen hadde preg av både økonomisk, sosial og psykisk skade.

 

Da Perestrojka startet i Sovjetunionen, ble det opprettet en Reformbevegelse i Litauen. Under allmenn avstemning ble det valgt noen kandidater og den 11. mars i 1990 proklamerte Nasjonalforsamling gjenopprettelsen av Litauens uavhengighet. Den 13. januar 1991, så vidt ett år etter, ble allikevel våpenløse sivile som beskyttet TV tårnet drept. Sovjet militærstyrker torde ikke storme parlamentet, som var beskyttet av utallelig mengde av ubevæpnede mennesker. Gjenopprettelse av staten starter på nytt, sakte og med flere utfordringer, nesten på samme måte som for 100 år siden. Av alle vestlige europeiske land var det Norge som pekte seg ut mest med sin bistand. Det var ikke bare et av de landene som erkjente Litauens uavhengighet. Norge har også hjulpet med etablering av uavhengig kontakt med Vesten.

 

I den demokratiske vestlige verden har symbolene til en av menneskeaggressorer, nemlig Nazi-Tyskland, negative assosiasjoner. Det er trist å se når symbolet til Norges Kommunistiske Parti, hammer og sigd i bakgrunn av et rødt flagg, flagrer fritt under 1.mai demonstasjoner eller valgkamp i fullt offentlighet. Symbolet har blitt brukt når Østeuropeiske land ble okkupert, utvist til konsentrasjonsleirer i Sibir og millioner av mennesker ble drept. Det er veldig uheldig at det finnes dobbel vurdering på begge totalitære regimer i verden.

 

Nå er Litauen trygg som aldri før. I 2004, etter å ha satt kurs mot demokratiet, ble Litauen medlem av EU og NATO. I 2016 fikk Litauen, sammen med de andre Baltiske land, tildelt Nord Europas status av FN.

 

Kjære nordmenn, dere er hjertelig velkomne til å gratulere deres litauiske kollegaer med Litauens Uavhengighets 100 årsdag.

På bildene singnatarer som proklamerte uavhengighetserklæring og uavhengighetserklæring.

 

Kilde: Genocide and Resistance Research Centre of Lithuania (Lietuvos Gyventojų ir rezistencijos tyrimų centras).

http://genocid.lt/centras/en/

Oversatt av Asta Stašauskaitė

Zenonas Mačiulaitis

På bildene singnatarer som proklamerte uavhengighetserklæring og uavhengighetserklæring.

En million TAKK istedenfor en million euro til Liudas Mažylis


En million TAKK istedenfor en million euro til Liudas Mažylis

 

Det foreslås å arrangere en takkeaksjon og ved hjelp av sosialt nettverk samle inn en million TAKK til professor Liudas Mažylis som har funnet originalen av 16. februar erklæring (Litauens uavhengighetserklæring). Dette kaller vi „en gave fra borgere“. Vi ønsker å gi denne istedenfor en premie på en million euro, et løfte som aldri blitt innfrid.

På sosialmediet „Facebook“ er det laget en side som heter „En Million Takk Til Mažylis“. Formålet er å samle inn en million TAKK og på denne måten takke prof. L. Mažylis, som i fjor mars i tyske arkiver fant originalen til Litauens Uavhengighetserklæring av 1918.

Det ville vært rekordmange takk

En borger fra Kaunas Kęstutis Tarnauskas kom på denne ideen. Han meldte fra til litauisk avis ”Lietuvos žinios” (videre LŽ) at „han fikk en ide om å starte samfunnsinitiativ“. For å realisere denne ideen har han startet en side på sosialmediet „Facebook“ med tittel „En Million Takk Til Mažylis“. „Nettsiden er kun ment for å markere tilbakelevering av Uavhengighetserklæring til Litauen, samt gi i gave „den ene millionen som ble lovet“. Naturlig nok verken jeg personlig eller vi samlet kommer til å samle inn en million euro, det er ikke noe jeg sikter til heller“, sier K. Tarnauskas. Allikevel har arrangøren til samfunnsinitiativet tro på at det er reelt å samle inn en million TAKK til L. Mažylis. Samtidig ville det vært en rekord i vårt land.

 „Bølgen kan lages av vanlige folk også“

Ifølge ide skaperen målet hans er å vise at vanlige mennesker kan også lage en stor bølge og på denne måten gi en million TAKK i gave både til professoren og til Litauen. „Det er jo „den berømte millionen euro“ som har provosert meg, så jeg så på dette med alminnelige borgers øyne og tenkte at anerkjennelse ville blitt verdt mye mer enn penger“, sier han.

Ifølge K. Tarnauskas prosjektet ble ikke avtalt med L. Mažylis og han håper at professoren ikke blir sint eller fornærmet av initiativet.

K. Tarnauskas har presentert seg til LŽ som assistent til avdelingsleder i Kaunas by for Nasjonal Jordbruksetat. „Jeg har sosiologutdannelse og jeg har alltid vært opptatt av sosiale relasjoner. Disse aspektene interesserer meg og jeg har selv deltatt aktivt og moderert „Focus“ gruppediskusjoner”, forteller han. ”Dette er ikke en eneste tanke, man vil alltid løse utfordringer. Jeg trodde virkelig at noen gjorde det, jeg mener en million TAKK, men etter en del nettsurfing fant jeg ingenting, så jeg bestemte meg for å ta en utfordring og satse på alt for å nå målet.“

K. Tarnauskas forsikrer at nettsiden på sosialmediet „er ikke kommersiell, den er ikke ment for en brillebutikk eller gjør din bil renere reklame”. Det var noen som kommenterte det på „Facebook“ og var i tvil „om tittel til nettsiden kom til å bli endret etter hvert“ og vurderte om „noen ville tjene på dette“.

I dag, den 25. januar, ble skrivet om initiativet til nettsiden „En Million Takk Til Mažylis“ delt på sosialmediet ca. hundre ganger. Flere har trykket „Liker“ og „Liker veldig godt“. Ca. femti ganger ble det takket for ved å skrive „takk“ og rundt fire hundre personer har trykt på „Liker“ og „Følger“ denne siden.

„Vi skal levere det til ham personlig den 16. februar“, står det om en million TAKK på siden.

Det kan være vanskelig å finne så mange som vil støtte innen den 16. februar. På spørsmål fra LŽ om aksjonen skulle forlenges svarte K. Tarnauskas at dette skulle avgjøres når det nærmet seg datoen. Da kunne enten initiativet å takke L. Mažylis en million ganger bli forlenget eller deltakere blitt rett og slett takket for.

Ville ikke bli forbundet med noe premie

President til et konsern i vårt land hadde lovet en million euro premie for en som finner og tilbakeleverer originalen til Litauens Uavhengighetserklæring. L. Mažylis, som har oppdaget denne i arkivet i Berlin har derimot sagt i LRT program „Midtpunktet“ at han ikke ville bli forbundet med denne premien.

L. Mažylis traff Litauens president april 2017 og fortalte at han fikk høre at staten skulle videre støtte forskningen av Uavhengighetserklæring og dermed håpet på å styre det selv.

L. Mažylis har blant annet fortalt at forskere i Litauen mottar altfor lite støtte til forskning og beklaget for deres tilfeldige oppmerksomhet. „Jeg kan ikke klage at denne gangen er tilfeldig (støtte), for dette tilfellet er eksepsjonelt og det er valgt en riktig bane. Mens hvis man ser nærmere på dette, så må man virkelig beklage for finansiering av forskning, uansett hvor mye det er, unnskyld meg for uttrykket, men den er fattig. Jeg er enig med alle som sier det“, sier professor.

„For et fantastisk funn“

Kvelden den 29. mars 2017 ble hovednyheten i Litauen et funn av Litauens Uavhengighetserklæring på litauisk signert den 16. februar 1918 i Berlin arkivene. Dokumentet ble oppdaget i arkivet til Tysklands Utenriksdepartement. Forskeren L. Mažylis ble nasjonens helt da han fant denne.

Kort etter dette bekreftet Tysklands Utenriksdepartementet at dokumentet som ble oppdaget i arkivet var et vedtak av det Litauiske Råd den 16. februar 1918 om gjenopprettelse av uavhengige staten, og gratulerte med funnet. „For et fantastisk funn! Dette er en stålende nyhet til venner i Litauen. Vi deler vår glede sammen med dem“, står det i kommentaren til Tysklands Utenriksdepartement. Dette ble formidlet til BNS via Utenriksdepartementet og representanter for Tysklands Ambassade i Vilnius.

Tyskland har besluttet at vedtaket om uavhengighetserklæring av den 16. februar, som ble funnet i diplomatarkiv i Berlin, skulle lånes bort til Litauen. I fjor fikk landene signert en avtale, hvor det stod at erklæringen skulle overleveres til Litauen i perioden av maksimum fem år, med mulighet for årlig forlengelse av dokumentsikring.

Den 21. januar i år ble utstilling om 16. februar erklæring åpnet i Underskrivernes Hus.

L. Mažylis, for tiden kjent over hele Litauen, er forsker som hører til Vytautas Magnus Universitetet i Kaunas. Rådet til Kaunas kommune har bestemt seg for å nominere ham til Kaunas by ærede borger under 16. februar seremonien i 2018.

Mer om dette kan du lese på: https://www.lzinios.lt/lzinios/Prie-kavos/vietoj-milijono-euru-milijonas-aciu-/258757
© Lietuvos žinios.

https://www.facebook.com/milijonasaciumazyliui/

/oversatt fra litauisk av Asta Stašauskaitė/

RLB kviečia būti iniciatyviems

Spalio 21 dienos Rogalando lietuvių bendrijos(RLB) susirinkime, nariai iškėlė klausimą, dėl informacijos atnaujinimo. Nors bendrija gyvuoja penkti metai, bet Rogalande gyvenantys lietuviai vis dar per mažai žino apie RLB. Iškilo ne tik klausimas, bet ir pasiūlymas dar kartą pristatyti Rogalando lietuvių bendrijos veiklos prasmę ir aiškiau išreikšti jos funkcionavimą.

RLB veikia savanorišku principu – taigi, ką patys nariai sukuria, tą ir turi, kokias idėjas atneša, tokias ir gauna. Norim patikslinti, kad niekas iš nieko veltui neatsiranda ir nesusikuria. RLB yra tokia susitikimų kryžkelė, kurioje asmuo ar organizacija gali sutikti bendramintį, partnerį ir plėtoti idėją. Pvz.: žmogus vaidino dramos teatre ir pn., jis gali surasti bendraminčių, suburti grupę ir kartu užsiimti jiems patinkančia veikla. Arba yra besidominčių kulinarija. Jie gali susiburti ir plėtoti savo pomėgius. Kiti gal būt ieško muzikuojančių ir nori dalintis savo pomėgiu vieni su kitais ir tt.

Tenka girdėti neigiamų nuomonių, kad vienas ar kitas renginys nepatiko. Prašom, kitą renginį organizuokit ir padarykit geriau. Jei žmonės orientuoti tik į gavimą, o ne į davimą, tokiu atveju RLB veikimo ratas tuojau pat užsidarytų. Paprasčiausiai, nebūtų kam vystyti veiklą. Ne kažkieno kito, bet viskas mūsų pačių rankose.

RLB siekia ir žvelgia plačiau, kad žmogui ne vien rūpėtų tik pirkti – parduoti, ar galvoti tik apie pinigus. Bet, kad rūpėtų visuomeniškumas, tautiškumas, kultūra, kūryba, ilgalaikio ir sąžiningo verslo idėjos. Norintiems atsiskleisti ar pritraukti bendraminčius, kurti ne tik materialines, bet ir dvasines vertybes, po kasdienių rūpesčių skirti laiko atsipūsti, prasiblaškyti, bet nesiryžtantiems žengti pirmo žingsnio ir ieškantiems paramos, padrąsinimo, kaip tik gali padėti RLB.

Atsakas interneto portalui Skandinavija.today

Rogalando Lietuvių Bendrija (RLB) – vienijanti lietuvius Norvegijoje, Rogalando regione. Tai yra ne pelno siekianti organizacija, puoselėjanti lietuvybę, atvira idėjoms, pasiūlymams, pavienių asmenų bei komercinių įmonių iniciatyvoms ir bendradarbiavimui. RLB priklauso Norvegijos Lietuvių Bendruomenių Tarybai ir bendradarbiauja su šios šalies lietuvių bendrijomis ir bendruomenėmis.

2017 m. spalio 6 d. Skandinavija.today tinklalapyje buvo paskelbtas straipsnis ,,Rogalando lietuvių bendruomenė – lietuvių pykčio centre”.

Šiame straipsnyje yra teigiama, kad RLB vykdo neskaidrią veiklą, siekia sukiršinti lietuvius, gyvenančius Rogalando regione, trukdo kitų įmonių veiklai netinkamais veiksmais. Per penkerius RLB veiklos metus tai pirmas kartas, kai bendrijai (150 narių) metami tokie kaltinimai. Apmaudu, kad straipsnio autorė remiasi ne Norvegijos institucijų išvadomis, bet socialinio tinklo (Facebook) komentarais.

Straipsnio autorės Norvegijos bendrijų veiklos įstatyminės bazės neišmanymas leido suabejoti jos kompetencija aptariant esamą situaciją. O kartu ir iškėlė klausimą, kad mums, lietuviams, reikia mokytis dar ir dar apie tai, kam ir kaip yra teikiama atitinkamos organizacijos informacija šioje šalyje. Taip pat kaip atsiskaitoma už bendrijų veiklą – kokiais demokratiniais procesais informacija skleidžiama. Už savo veiklą RLB privalo atsiskaityti tik bendrijos nariams (metinių narių susirinkimų metu), konkrečių projektų rėmėjams ir tam tikroms valstybinėms institucijoms, o visas kitas informacijos pateikimas yra geranoriškas, bet neprivalomas.

Straipsnyje buvo mesti kaltinimai bendrijai tiek informacijos cenzūravimu, tiek ,,pelnymosi iš nelegalios prekybos bilietais ir alkoholiu renginių metu”, tiek siekimu renginių organizavimo kompaniją ,,išvaryti iš ,,savo teritorijos“. RLB neturi nei svertų, nei galios kažko neleisti, uždrausti – Stavangeris ne bendrijos nuosavybė, bet laisva erdvė.

Straipsnyje minėta diskusija vyko ne RLB FB grupėje. Šioje diskusijoje grupės administracija trynė žmones įžeidžiančius komentarus. Perspėti asmenys ir toliau nesilaikę bei pažeidę grupės taisykles, buvo šalinami.

Gaila, kad nepastebima, kiek daug renginių RLB organizuoja be alkoholio ir tik labai nedaug su alkoholiu. Bendrija renginiuose gali prekiauti alkoholiu, tik reikia gauti leidimą (senkebevining) iš komunos (o ką jau kalbėti apie bilietus). Net ir turėdama tokią galimybę tai daryti, pvz., renginyje ,,Lietuviškos muzikos vakaras”, trejus metus iš eilės alkoholiu prekiavo ne RLB, o šios įmonės: 2015 metais ,,Balanse 1 AS”, 2016 ,,Ingrid Catering”, 2017 ”Ryfylke Dampskipselskab”. Prekyba vyko naudojant kasos aparatus, kortelių skaitytuvus ir pirkėjams atiduodant kasos čekius. RLB veda griežtą, skaidrią buhalterinę apskaitą. Taip pat gerbia ir laikosi Norvegijos įstatymų bei griežtai atsiriboja nuo kriminalinės veikos.

RLB nėra nusistačiusi prieš verslą. Mūsų patirtis parodė, kad bendradarbiavimas su verslu daug ką palengvina, pagerina ir yra naudingas įvairiai veiklai. Nuo įsikūrimo pradžios, t.y. 2012 metų, RLB bendradarbiavo ir bendradarbiauja su įmonėmis: F.I.V.I.R., My Call, Laimutės Karaliūnienės, Mathus Viktorija Jagminiene, Reklamisten AS, Mat og Fotografi, Bryne musik korps, InterSmak, Kigas MB ir kitomis. Tačiau norime pabrėžti, kad esame tik už sąžiningus, abipuse pagarba grįstus santykius (,,Wacky Events“ organizacija nesilaikė šio bendravimo standartų, todėl RLB nuo jos atsiribojo). Kaip ir iki šiol, taip ir toliau remsime tik garbingus ir sąžiningus renginių organizatorius.

Straipsnyje nuogąstaujama, kad RLB nepateikė Skandinavija.today komentaro. Bendrija renkasi kam teikti informaciją, o kam ne. Neaiškios reputacijos tinklalapiui bendrija informacijos neteikia.

Taipogi straipsnyje siūloma atsiriboti nuo savo žmonių. Mes savo narių neišsižadame, bet už juos kovojam ir kovosim. Atsiribotume, jei būtų pastebėta, kad narys pažeidžia įstatymus, elgiasi negarbingai ar daro kitus neteisėtus veiksmus.

Straipsnyje buvo paminėtas RLB narys Julius Miltenis. Juliaus komentaras: ,,Esu RLB valdybos narys. Trečius metus iš eilės spalio pradžioje organizuoju ,,Lietuviškos muzikos vakarą”bendrijos vardu ir surinktas lėšas jai palieku. Buvau sutaręs su ,,Wacky Events“ organizatoriais dalintis informacija, kad renginiai nebūtų dubliuojami, jų laikas nesikirstų. Šiais metais pastebėjau, kad atsirado minėtos įmonės renginys tuo pačiu metu ir tuo pačiu pavadinimu. Susisiekęs su jais, ne tik kad negalėjau surasti abipusio sprendimo, bet buvo meluojama. Pateikus faktus RLB valdybos susirinkime, buvo nutarta nutraukti bendradarbiavimą. Patraukėme skirtingais keliais. Likus savaitei iki minėtos įmonės renginio, jie atšaukė savo renginį. Anot organizatorių, dėl didelių nuostolių. Tada pasipylė kaltinimai trukdymu organizuoti renginį. Buvo paviešinti tik jiems naudingi susirašinėjimai, imta nuteikinėti Rogalande gyvenančius lietuvius prieš RLB ir mane, paskleista klaidinga informacija. Tokie veiksmai dar kartą parodė, kad įmonė nesugeba garbingai elgtis. Todėl noriu perspėti ir kitas bendrijas ir bendruomenes būti atsargioms, jei atsidurtų šios įmonės interesų lauke. “

http://lietuve.lt/lietuviai-svetur/norvegija-susitikimas-su-lietuvos-politikais-ir-ilgai-lauktas-lietuviskos-muzikos-vakaras-rogalande

http://lietuve.lt/lietuviai-svetur/norvegija-lietuviskos-muzikos-vakaras-rogalande

https://www.facebook.com/pg/pauliusfoto/photos/?tab=album&album_id=1513362225397834

https://lietuviairogalande.no/renginiaisusitikimai/

Šeštadienį, spalio 21 dieną, 14.00 val. LABAI kviečiame VISUS į RLB susitikimą. Bus proga padiskutuoti, kas tai yra bendrija, kaip ji funkcionuoja, kokia bendrijos narių veikla.

Bendrija vaišins kava ir arbata.

Adresas: Maudland Skole, Kristines vei 1, 4311 Hommersåk

Rogalando Lietuvių Bendrija.

Karaliaus Mindaugo karūnavimo diena

Mieli tautiečiai, Liepos 6 d. 21 val. vėl keliaus Lietuvos Himnas aplink pasaulį. Tai vienintelis himnas kuris giedamas visame pasaulyje. Atvyk 20:45(vietos laiku) prie Stavangerio Katedros ir vienybėje su visais kartu giedok Tautišką giesmę! Jei turite tautinį kostiumą, atvykite juo pasipuošę, kas neturite, ateikite su tautiniu akcentu. Iki susitikimo 🙂